Przejdź do sklepu
Logo

Różaniec - Recenzja

Rafał Kosik
Polecane dla: Fanów science-fiction
Odradzane dla: Wielbicielek Harlequina  
Data recenzji:
Różaniec

Znakomity powrót do literatury dla dorosłych autora Kameleona i Verticala.

Rafał Kosik na swoją kolejną powieść „dla dorosłych” kazał czytelnikom czekać dziewięć długich lat. Ale powracając z Różańcem, autor Verticala pokazał dobitnie, że było warto. Kosik nie stracił umiejętności tworzenia ambitnej literatury SF, w której zachwyca nie tylko precyzyjna kreacja świata i dynamizm samej opowieści, ale przede wszystkim uniwersalizm problematyki, którą podejmuje w Różańcu. To powieść futurystyczna, ale problemy jakże bliskie naszemu, coraz mocniej stechnicyzowanemu społeczeństwu.

 

Nie da się Różańca zakwalifikować jednoznacznie do jednego gatunku. Jest to thriller sf, z mafią w tle. Jest to też i political fiction pełną gębą. Ale nie brak tu też fantastyki socjologicznej, nie brak elementów cyberpunkowych. Słowem, jest Różaniec swoistą gatunkową syntezą, wybierającą z poszczególnych konwencji to, co akurat powieści potrzebne. A może to po prostu znakomita literatura, której nie warto szufladkować, bo i po co?

To powieść z pewnością bardzo dickowska w klimacie. Każdy, kto zna choćby Raport mniejszości, dostrzeże analogię tych dwóch utworów. Ale kiedy u Dicka przestępstwa przewidywali jasnowidze, u Kosika jest to skomplikowany system SI, który posiada gigantyczne moce obliczeniowe i rozbudowany do nemożliwości system inwigilacji społeczeństwa. A więc nie prekognicja, ale matematyczna analiza. Nie zdolności nadprzyrodzone, które należy dopiero zinterpretować, ale ciągła, bezustanna kontrola, przetwarzanie danych i obliczenia ciągów przyczynowo skutkowych. Kto wie, co gorsze?

Kosik sięga po problematykę podobną do tej poruszanej przez Dicka właśnie, ale nadaje jej zupełnie nowe oblicze, ubiera w całkiem nową konwencję. Poza tym - choć stanowi to sam trzon powieści - to jest wierzchołkiem góry wątków, poruszanych przez autora.

Odpowiedzialność za zbrodnię, której się jeszcze nie popełniło wydaje się nie tylko wątpliwa moralnie, ale też i społecznie szkodliwa. Poza tym, czy SI właściwie zinterpretuje zagrożenia i przesłanki sugerujące owe zagrożenia, skoro patrzy przez chłodny, pozbawiony ludzkich emocji pryzmat matematycznych obliczeń? Czy empatia nie stanowi elementu koniecznego, do oceny przewinienia, poprzez jego kontekst? Czy chęć wtłoczenia każdego czynu w sztywny system kwalifikacji jego wagi jest tak naprawdę słusznym rozwiązaniem, czy może - w długofalowej skali - doprowadzi do wypaczeń? I najważniejsze - czy karani przez system są tak naprawdę ci, którzy mają zbrodnię popełnić, czy może też ci, kórzy mogą stać się przyczyna zbrodni, inicjatorem ciągu zdarzeń, kóry do owej zbrodni dopiero doprowadzi?

Różaniec rodzi wiele pytań. I nie daje jednoznacznych odpowiedzi, bowiem autor zostawia znaczące pole do interpretacji. Owszem, sugeruje swoje postrzeganie, swoje racje, ale nie wymusza na czytelniku ich przyjęcia, raczej umiejętnie rozbudza wątpliwości, zmusza do refleksji, do analizy, do zastanowienia. Czyli - jednym słowem - robi to, do czego fantastyka używana była od zawsze. I do czego używana być powinna.

Z jednej strony świat Różańca zdaje się być futurystyczną dystopią, kóra nie ma racji bytu, której przerysowanie jest zbyt duże, by mogła zaistnieć w rzeczywistości. Z drugiej strony realia zachowań społecznych w wielu przypadkach zdają się odzwierciedlać i nasze, współczesne społeczeństwo. Mechanizmy wielkiej polityki, obnażane i bezlitośnie wykpiwane przez Kosika w powieści zdają się być żywcem wyjęte z realiów naszych kampanii przedwyborczych. Tak samo zresztą, jak coraz mocniej uzależniające się od technologii społeczeństwo.

Jesli miałbym szukać dodatkowych - prócz najsilniejszych, dickowskich - powiązań, to z całą pewnością wskazałbym na Marcina Przybyłka i jego Gamedeca. Bohater Różańca przypomina nieco Przybyłkowego Torkila Aymora, choć tamten nie wykazywał się swego rodzaju nadprzyrodzonym talentem, to jednak obydwaj zajmują się kwestiami związanymi z przenikaniem się światów: wirtualnego i rzeczywistego. Jednak charakterystyczna dla prozy Przybyłka jest surowa ironia, której próżno szukać znów u Kosika. Różaniec to powieść surowa, ponura, odmalowująca wizję świata bardzo nieprzyjazną, obcą, jakiej nie chcielibyśmy doświadczyć.

 

Różaniec to powieść, która znakomicie obrazuje, czym może i czym powinna być współczesna SF. Nie rezygnując z nieco pulpowego obrysu fabuły, opartego na dynamicznej, wartkiej akcji i plastycznych, ciekawie nakreślonych bohaterach Rafał Kosik zbudował wielopiętrowy świat przesycony problematyką, która jest sparafrazowaniem rzeczywistych zagrożeń społecznych dzisiejszego świata. Jeśliby odrzeć wizje autora z fantastyki, zostałby mroczny polityczny thriller o pragnieniu władzy, o marginalnym znaczeniu jednostki wobec kształtowania się rzeczywistych sił rządzących światem ( i to bez uciekania się do wątków jakichkolwiek teorii spiskowych). Sztafaż SF ubogaca jednak Różaniec, dodając mu głębi, siły przekazu, pewnej plastyczności, na którą warto zwrócić uwagę.

Świetny warsztatowo, interesujący w zakresie poruszanej problematyki i pytań, kóre stawia, okazuje się Różaniec być swego rodzaju wydarzeniem na literackiej scenie fantastycznej.

Polecam wszystkim, kórzy tęsknią do prozy ambitnej, rozbudowanej, wielowątkowej. Dla miłośników wspominanych tu Philipa K. Dicka, czy Marcina Przybyłka, ale też prozy nieco w konwencji Franka Herberta ( z serii opowiadań o Lewisie Orne), czy niehumorystycznych powieści Kira Bułyczowa (jak np. Miasto na Górze).

Z pewnością Różaniec staje się wydarzeniem na naszym fantastycznym rynku wydawniczym i stanowi powrót do konwencji SF dla dorosłych jednego z najlepszych polskich pisarzy tego gatunku. Nazwanie Kosika polskim Dickiem po lekturze Różańca staje się z całą pewnością stwierdzeniem nie na wyrost.

Polecam!

 

PRZEJŚCIE DO SKLEPU
© Portal o kulturze RZECZGUSTU
W związku z nowelizacją Prawa Telekomunikacyjnego informujemy, że nasz serwis internetowy wykorzystuje pliki cookie.

Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies w celu zapewnienia maksymalnej wygody w korzystaniu z naszego serwisu oraz zbierania informacji dotyczących odwiedzin na stronie. Jeśli nie wyrażasz zgody, ustawienia dotyczące plików cookies możesz zmienić w ustawieniach swojej przeglądarki.

Zamknij